به گزارش خبرنگار بینالملل تازههای اقتصاد، رقابت ژئواکونومیک چین و هند بر سر آینده بودیسم، زادگاه بودا را از یک زیارتگاه مذهبی به میدان جنگ زیرساختهای چند میلیارد دلاری و دیپلماسی گردشگری تبدیل کرده است.
در حال حاضراهمیت لومبینی برای دو غول آسیا تنها به جایگاه مذهبی آن محدود نیست؛ این منطقه به دلیل ظرفیت بالای گردشگری مذهبی و موقعیت ژئوپلیتیکی نپال، به یکی از میدانهای رقابت اقتصادی و نفوذ منطقهای دو قدرت آسیایی تبدیل شده است.
آنچه در ظاهر یک منازعه مذهبی بر سر آینده بودیسم به نظر میرسد، در عمل به رقابتی اقتصادی بر سر گردشگری، زیرساخت، نفوذ فرهنگی و کنترل جریان سرمایه در نپال تبدیل شده است.
از این منظر، زادگاه بودا در جنوب نپال، اکنون نه فقط یک مکان مقدس، بلکه همانطور که بلومبرگ مینویسد یک دارایی ژئواکونومیک است که چین و هند میکوشند از آن برای تقویت نفوذ منطقهای خود بهره بگیرند.
زادگاه بودا؛ از زیارتگاه تا دارایی اقتصادی
لومبینی سالهاست که برای نپال یک مقصد زیارتی مهم به شمار میرود، اما دادههای بانک جهانی نشان میدهد اهمیت آن از منظر اقتصادی نیز رو به افزایش است. بانک جهانی در گزارشی درباره گردشگری نپال نوشته است که این بخش در سال ۲۰۱۹ برابر با ۶.۷ درصد از GDP و ۶.۷ درصد از اشتغال کل کشور را تشکیل میداد و اثر کل آن به ۲.۲ میلیارد دلار میرسید.
در همین چارچوب، لومبینی یکی از کانونهای اصلی تبدیل «زیارت» به «درآمد» است. طبق سند ارزیابی پروژه بانک جهانی، لومبینی در سال ۲۰۲۴ حدود ۱.۱۷ میلیون بازدیدکننده داشته است؛ از این تعداد، حدود ۶۵ درصد نپالی و ۲۶ درصد هندی بودهاند.
این ترکیب بازدیدکنندگان اهمیت ویژهای دارد: هند یکی از اصلیترین بازارهای زائران لومبینی است و بنابراین هر سرمایهگذاری در این منطقه فقط مذهبی نیست، بلکه مستقیم بر جریان درآمد، هتلسازی، حملونقل، خدمات محلی و اشتغال اثر میگذارد.
چین؛ سرمایهگذاری بزرگتر و صریحتر
در میان دو رقیب، چین در اسناد و منابع علنی ردپای اقتصادی بزرگتری دارد. منبعی که بیشترین عدد صریح را ارائه میکند، پروژهای وابسته به APECF است که برای توسعه لومبینی هدف جمعآوری ۳ میلیارد دلار آمریکا را اعلام کرده بود. این طرح شامل ساخت یا توسعه معبدها، فرودگاه، بزرگراه، هتلها، مراکز همایش و دانشگاه بودایی است.
نکته مهم این است که این عدد ۳ میلیارد دلار، یک هدف اعلامی/طرح سرمایهگذاری است، نه الزاماً اثبات پرداخت کامل آن. با این حال، حتی در سطح اعلام پروژه هم نشان میدهد چین لومبینی را بهعنوان یک پروژه بزرگ زیرساختی-فرهنگی میبیند، نه صرفاً یک مکان زیارتی.
در کنار این، گزارشهای تحلیلی نیز تأکید میکنند که چین از بودیسم برای قدرت نرم و نفوذ منطقهای استفاده میکند.
هند؛ حضور رسمی، اما کمعددتر
در سوی دیگر، هند نیز در لومبینی حضور رسمی دارد، اما منابع علنی که بررسی شدند، رقم بودجه شفاف و قابل اتکایی برای پروژه هند ارائه نمیکنند. آنچه بهطور رسمی تأیید شده، آغاز پروژه مرکز بین المللی فرهنگ و میراث بودایی هند در لومبینی است.
وزارت امور خارجه هند در گزارش سالانه خود به این پروژه اشاره کرده و PIB نیز مراسم سنگبنای آن را در ۱۶ مه ۲۰۲۲ تأیید کرده است.
به بیان دیگر، حضور هند واقعی و رسمی است، اما در مقایسه با پروژه چینی، کمتر به زبان ارقام بزرگ و سرمایهگذاری زیرساختی گسترده صورتبندی شده است. از منظر اقتصادی، این تفاوت مهم است؛ زیرا در رقابت برای نفوذ بر یک مقصد زیارتی، کسی که زودتر و بیشتر در زیرساخت، اقامت، دسترسی و خدمات سرمایهگذاری کند، معمولاً سهم بیشتری از ارزش افزوده گردشگری را جذب میکند.
چرا اقتصاد لومبینی مهم است؟
اهمیت لومبینی فقط در تعداد بازدیدکنندگان نیست، بلکه در این است که میتواند به یک زنجیره اقتصادی منطقهای تبدیل شود:
- افزایش ورود زائران
- رشد اقامتگاهها و هتلها
- توسعه حملونقل جادهای و هوایی
- ایجاد مشاغل محلی
- رشد خدمات فرهنگی، آموزشی و همایشها
- جذب سرمایه خارجی برای زیرساختهای جانبی
بانک جهانی در پروژه لومبینی دقیقاً روی همین منطق سرمایهگذاری کرده است: بهبود زیرساخت و خدمات گردشگری و ایجاد شغل محلی.
رقابت چین و هند درباره این است که چه کسی میتواند مسیر پول، زیرساخت و گردشگر را در لومبینی شکل بدهد. در اقتصاد گردشگری، این نوع نفوذ معمولاً دیرپا و چندلایه است.
لومبینی در چارچوب اقتصاد سیاسی منطقه
منابع تحلیلی مانند ORF نشان میدهند که لومبینی به عرصهای برای دیپلماسی بودایی تبدیل شده است؛ یعنی جایی که دیپلماسی مذهبی با منافع اقتصادی و ژئوپلیتیکی درهم میآمیزد.
در این چارچوب، هند و چین هر دو میخواهند از لومبینی برای ساختن یک برند تمدنی بهره ببرند، اما با دو مدل متفاوت:
- چین: سرمایهگذاری بزرگ، پروژههای زیرساختی، و اتصال بودیسم به نفوذ دولتی
- هند: تأکید بر میراث تاریخی بودا، زیارت، و دیپلماسی فرهنگی رسمی
از نظر اقتصادی، مدل چین در لومبینی فعلاً مقیاسپذیرتر به نظر میرسد؛ چون به زیرساخت، دانشگاه، راه، هتل و هاب حملونقل متکی است. مدل هند بیشتر روی هویت تاریخی و زیارت استوار است و هنوز در منابع علنی، پشتوانه مالی همسنگی برای آن دیده نمیشود.
بنا بر آنچه که گفته شد، زادگاه بودا، یک بازار نوظهور گردشگری مذهبی و یک میدان رقابت سرمایهگذاری است و چین در حال حاضر ردپای اقتصادی بزرگتر و صریحتری در آن دارد؛ با پروژهای که در اسناد علنی هدف ۳ میلیارد دلار را مطرح کرده است.
در نقطه مقابل، هند حضوری رسمی و فرهنگی دارد، در نتیجه، نبرد بر سر آینده بودیسم در لومبینی، در لایه اقتصادی به این پرسش پاسخ میدهد که چه کسی میتواند زیارت را به زیرساخت، زیرساخت را به گردشگر و گردشگر را به نفوذ پایدار تبدیل کند؟
نظر شما